Người xưa đã nói (2)

THƯ VIẾT CHO BẠN
Trong thiên hạ có hai cái khó: lên trời khó, mà cầu cậy nhờ vả người càng khó hơn.
Trong thiên hạ có hai cái đắng: hoàng liên đắng, mà nghèo kiết khốn cùng càng đắng hơn.
Nhân gian có hai cái mỏng: giá mùa xuân mỏng mà thói đời càng mỏng hơn.
Nhân gian có hai cái hiểm: núi sông hiểm mà lòng người càng hiểm hơn.
Biết được cái khó, chịu được cái đắng, quen được cái mỏng, dò được cái hiểm mới có thể ở đời được.
LỜI BÀN
Biết được cái khó, là người có chí tự lập không làm phiền ai; chịu được cái đắng, là người có tâm kiên nhẫn, cố làm nên việc; quen được cái mỏng, là người có bụng đại độ bao dung được đời; dò được cái hiểm, là người có trí tinh khôn thấu được nhân tình thế thái. Ở đời mà có được bốn điều ấy, thì giao thiệp với ai mà chẳng được, làm công việc gì mà chẳng nên.

KHÔNG QUÊN ĐƯỢC CÁI CŨ
Đức Khổng Tử ra chơi ngoài đồng, thấy một người đàn bà đứng khóc nỉ non ở chỗ bờ đầm. Đức Khổng Tử lấy làm lạ, bảo học trò hỏi vì cớ gì mà khóc.
Người đàn bà nói: "Độ trước tôi cắt cỏ thi, tôi đánh mất cái trâm cài đầu bằng cỏ thi, cho nên tôi khóc."
Đức Khổng Tử hỏi: Đi cắt cỏ thi, mà mất cái trâm bằng cỏ thi, thì việc gì mà phải khóc? Người đàn bà nói: "Không phải vì tôi đánh mất cái trâm cỏ thi mà tôi khóc; tôi sở dĩ khóc, là tôi thương tiếc một vật cũ, dùng đã lâu, mà ngày nay không sao thấy được nữa."
LỜI BÀN
Cái gì đã là của mình, mình có bụng yêu, mà lỡ khi mất, thì về sau dù có được cái khác giống như thế, hay hơn thế, mình cũng không thể sao yêu cho bằng. Thường, lại chỉ vì thấy cái mới mà hồi nhớ đến cái cũ, sinh ra chạnh lòng, nên câu ta thán, có khi ngậm ngùi thương khóc nỉ non. Tại sao vậy? Tại đối với mình, cái của mất không chỉ có giá của mà thôi, lại hình như còn có một phần tâm hồn mình hay tâm hồn người để lại cho mình ngụ ở trong nữa. Sự cảm động đầu tiên bao giờ cũng là sự cảm động hay nhất, bền nhất. Ôi! Cáo chết ba năm quay đầu về núi, con người ta, dù cho lông bông xiêu bạt đến thế nào, còn có chút tâm tình cũng không sao quên được gốc tích xứ sở mình. "Hồ mã tê bắc phong, Việt điểu sào nam chi". Con ngựa rợ Hồ (phía bắc nước Tàu) thấy gió bắc còn cất tiếng kêu, con chim đất Việt (phía nam nước Tàu) chọn cành nam mới chịu làm tổ, huống chi là người mà lại quên được nguồn gốc ư.

NGƯỜI NƯỚC LỖ SANG NƯỚC VIỆT
Hai vợ chồng người nước Lỗ, chồng khéo đóng giày, vợ khéo đan mũ, muốn đem nhau sang kiếm ăn ở nước Việt.
Có người đến bảo rằng: “Vợ chồng nhà bác đi chuyến này thế nào cũng cùng khổ."
Người nước Lỗ hỏi: "Sao bác lại nói thế?"
Người kia bảo: "Giày dùng để đi, mà người Việt đi chân không, không thích đi giày; mũ dùng để đội, mà người Việt để đầu không, không cần đội mũ. Vợ chồng nhà bác làm giày, đan mũ giỏi thật, song đến ở nước người ta, người ta không dùng đến tài nghề của mình, thì làm thế naò mà không khốn cùng?”
Hai vợ chồng người nước Lỗ nghe nói, không sang nước Việt nữa.
LỜI BÀN
Đến chỗ đi đầu không, mà bán mũ, đến chỗ đi chân không mà bán giày thì cũng giống như mùa rét mà bán quạt, mùa nực mà bán chăn bông, tuy trái nơi và trái thời khác nhau, nhưng cũng là trái, không được việc cho mình, mà lại còn để tiếng cười cho thiên hạ nữa. Cho nên người có tài phải tìm nơi đáng ở mà ở chớ đem đàn mà gảy ta trâu thì có ích chi.

HOÀ THUẬN VỚI MỌI NGƯỜI
Lưu Ngưng Chi đang đi giày, có người đến nhận, ông đưa ngay. Sau người ấy tìm thấy giày, đem giày ông trả lại. Ông nhất định không nhận nữa.
Thẩm Lân Sĩ đang đi giày. Cũng có người đến nhận. Ông cười hỏi: “ Giày của bác à?”. Rồi ông đưa ngay. Sau, người láng giềng tìm thấy giày đem giày ông trả lại. Ông nói: “ Không phải của bác à?” Ông cười rồi nhận.
Việc này tuy nhỏ mọn. Song ở đời, ta nên cư xử như ông Lân Sĩ, không nên như ông Ngưng Chi.
LỜI BÀN
Giày của mình, mình đang đi, có người đến nhận mà mình cũng đưa, không thèm cãi “của tao của mày” như Ngưng Chi và Lân Sĩ thực ở đời cũng là hiếm có vậy. Kịp khi người ta tìm thấy giày của người ta, đem giày mình lại trả là người ta đã biết lỗi lầm. Nếu mình khăng khăng không chịu nhận, là mình quá ư nghiêm khắc mà làm ngăn trở cái lòng hối quá của người ta. Sao bằng nhận mới tỏ rõ tấm lòng bao dung được người, cả lúc người lầm, cả lúc người biết lầm. Như thế mới thực là người đầy hòa khí để cư xử với quần chúng vậy.

TỰ LẤY LÀM KHOAN KHOÁI
Đức Khổng Tử đi chơi núi Thái Sơn, gặp ông Vinh Khải Kỳ giao du ở ngoài đồng, mặc áo cừu thắt lưng dây, tay gảy đàn cầm, vừa đi vừa hát.
Đức Khổng Tử hỏi:
“Tiên sinh” làm thế nào mà thường vui vẻ thế?
Ông Vinh Khải Kỳ nói:
Trời sinh muôn vật, loài người quý nhất, mà ta được làm người, đó là một điều đáng vui – Trong loài người, đàn ông quý hơn đàn bà, mà ta được làm đàn ông, đó là hai điều đáng vui – Người ta sinh ra có người đui què, có người non yểu mà ta hoàn toàn khỏe mạnh nay đã chín mươi tuổi; thế là ba điều đáng vui...Còn cái nghèo là sự thường của thế gian, cái chết là sự chết của đời người. Ta nay xử cảnh thường, đợi lúc hết, thì có gì là lo buồn?
Đức Khổng Tử nói:
Phải lắm! Tiên sinh thế là biết cách tự làm cho khoan khoái mà hưởng sự vui thú ở đời.

(trích Cổ học tinh hoa)

Hữu dụng và vô dụng

thương tặng chị

Trang Tử dẫn một đoàn môn sinh lên núi thăm bằng hữu. Đến chỗ rừng sâu heo hút, thấy đám tiều phu đang đốn cây. Trang Tử hỏi:
- Vì sao các anh chặt hết mấy cây kia, chỉ lưu lại mỗi một cây to này?
Tiều phu nói:
- Cây này xem bề ngoài đẹp đẽ vậy chứ vô dụng lắm, chẳng xài được gì cả!
Trang Tử quay đầu ngó môn sinh bảo:
- Cây này nhờ vô dụng mà được lưu lại, các anh phải học theo như vậy!
Đi qua núi, trời sắp sụp tối, Trang Tử dẫn môn sinh đến nghỉ đêm nơi nhà người bạn.
Người bạn đã lâu không gặp Trang Tử, mừng rỡ sai con:
- Hãy mau giúp cha làm thịt chim đãi khách!
Con cầm dao lên, hỏi cha:
- Nhà mình có hai con chim, nên giết con nào?
Người cha bảo:
- Tất nhiên là con không biết hót!
Nói xong, người cha mỉm cười bảo Trang Tử:
- Con tôi khờ quá, có vậy mà cũng hỏi, con chim không biết hót thì vô dụng quá, giữ lại làm chi?
Trang Tử quay đầu bảo môn sinh:
- Con chim được sống là nhờ biết hót, các anh phải học tập điều này.
Sáng hôm sau, các trò không nhịn được, hỏi Trang Tử:
- Thưa thầy, chiều qua vào rừng, thấy cây vô dụng được chừa lại, thầy bảo học nó. Rồi đến lượt con chim, nhờ có tài mà được sống, thầy cũng bảo học nó. Lời thầy dạy thực mâu thuẫn quá, rốt cuộc chúng con phải theo bên nào? Hữu tài hay vô tài? Hữu dụng hay vô dụng?
Trang Tử cười to, nói:
- Các anh phải dùng trí phán đoán, tùy thời mà cư xử, ứng biến chứ! Hễ thấy cần hiển tài thì phô tài, cần vô dụng thì hiện vô dụng. Còn bình thường thì hãy trụ ở giữa hữu và vô, vậy thôi.

LỜI BÀN:
Trang Tử là một vị thầy được đời tôn xưng là bậc hiền trí, cư xử ôn nhu dịu dàng. Người trí thì không chấp chặt hay thiên về một bên. Giữa vô dụng và hữu dụng họ đều khéo rút ra phương pháp hay để sống. Bao giờ cũng thức thời, khéo nắm bắt cơ hội để ứng xử thích hợp. Tùy lúc mà họ thể hiện có tài hay vô dụng. Dù không phải là bậc toàn trí toàn năng, song giữa hữu và vô tài họ luôn nhận định sáng suốt và thể hiện phù hợp.
Người ta thường nói, dại cũng chết mà khôn cũng chết, biết mới sống. Biết chính là biết tùy lúc tùy thời ứng xử nhịp nhàng. Không trụ, không chấp sống an nhiên, tùy duyên tiếp vật, lợi mình và lợi người v.v… chính là minh triết trong cuộc sống mà mỗi người cần phải thực tập để thành tựu.

(Kể theo Trang Tử Sơn Mộc)

Mọi sự đều có lúc, mọi việc đều có thời

"Ở dưới bầu trời này,
mọi sự đều có lúc, mọi việc đều có thời:
một thời để chào đời, một thời để lìa thế;
một thời để trồng cây, một thời để nhổ cây;
một thời để giết chết, một thời để chữa lành;
một thời để phá đổ, một thời để xây dựng;
một thời để khóc lóc, một thời để vui cười;
một thời để than van, một thời để múa nhảy;
một thời để quăng đá, một thời để lượm đá;
một thời để ôm hôn, một thời để tránh hôn;
một thời để kiếm tìm, một thời để đánh mất;
một thời để giữ lại, một thời để vất đi;

một thời để xé rách, một thời để vá khâu;
một thời để làm thinh, một thời để lên tiếng;
một thời để yêu thương, một thời để thù ghét;
một thời để gây chiến, một thời để làm hoà
...  
Thiên Chúa đã làm mọi sự hợp thời đúng lúc"

Anh à, cuối tháng chín này, có một buổi chiều, mưa tầm tã, em bước vào nhà thờ, người ướt sũng. Lòng em cũng ướt sũng. Giọng của chị trên cung thánh đọc bài này vừa nhịp nhàng vừa nhấn nhá, vừa có vẻ bi tráng vừa sang sảng át cả tiếng mưa gió ngoài kia. Từng câu từng chữ vang dội vào tai vào lòng làm em lặng cả người. Em đã bồi hồi thảng thốt cúi đầu bái phục Người. Em thấy em thật thiếu sót khi chưa từng biết tới những Lời này trước đây. Mà sao một tư tưởng cách đây hơn hai ngàn năm lại có thể chạm vào sâu thẳm trái tim em đúng lúc đúng thời đúng vào buổi chiều hôm đó hả anh? Anh à, chỉ vì cái điệp khúc "một thời" này, em đã nhớ anh rất nhiều... Và em muốn anh biết, em thật sự ngưỡng mộ Người, ngày một nhiều hơn.

Ngắn thôi (5)

1.
Không phải khi không mà tôi đóng blog lại. Những lần trước là do buồn quá buồn không thể buồn hơn nữa. Lần này là do giận quá giận, có thể coi như là giận con cá chém cái thớt vậy.

2.
Đối với tôi, lời nói nặng không nhất thiết phải là những lời mắng chửi xối xả. Tôi nhớ là tôi hầu như chưa từng bị ai nói nặng kiểu đó. Vậy mà có một câu nói nhẹ hều, kiểu như "làm riết coi hổng được" lại quật tôi ngã hết mấy ngày.

3.
Mà trong cái rủi lúc nào cũng có cái may. Nhờ cái câu nhẹ hều đó, tôi có thêm động lực cắm đầu làm như điên đặng có tiền trả nợ người ta. Tôi ghét (và tôi không đáng) bị nói nặng nói nhẹ.

4.
Những khoảnh khắc dòm lại mình, tôi, suy cho cùng cũng chỉ là một con người bé mọn và bất toàn. Tôi không thể biết hết mọi thứ mà tôi muốn biết. Càng không thể biết hết được mọi ngóc ngách của cái gọi là sự thật... Một khi mà, cái sự thật đó, người ta đã cố tình che giấu hoặc phớt lờ.

5.
... Và tôi đã phớt lờ rất nhiều thứ, một cách cố ý, trong những ngày này ^^

6.

Có một đêm của tháng chín mưa gió dầm dề dai dẳng, tôi đã "đi đến tận cùng của sự tuyệt vọng" và đã thấy, quả thật "sự tuyệt vọng cũng đẹp như một bông hoa" :p

7.
Đánh dấu một ngày cuối tuần đầu bù tóc rối với công việc, Má và bé Kachi :)

Bà Ngoại

Bà Ngoại yêu dấu của tôi tánh tình rất rộng rãi và thương người. Từ con cháu trong nhà, bà con lối xóm, người cùng họ Dương cho tới người ngoài đường, hễ thấy ai khổ Ngoại cũng rút ruột ra tìm cách giúp người ta. Nhờ đó mà cho tới tận bây giờ, gia đình tôi vẫn còn được hưởng phước của Ngoại để lại. Phước rất lớn.

Ông bà Ngoại tôi gốc người Tiều quê ở Sóc Trăng. Khác với rất nhiều nhà đông con ở quê hồi xưa, ông bà Ngoại chỉ có một mình Má tôi là con gái cưng. Má tôi sinh cho ông bà ba đứa cháu ngoại. Khỏi phải nói bà Ngoại cưng ba đứa cháu khủng khiếp. Đi đâu Ngoại cũng dắt tụi tôi theo để khoe cháu ngoại.

Hồi đó, ông Ngoại làm nghề lái xe hàng liên tỉnh, thường xuyên vắng nhà. Rồi ông Ngoại đi ở hẳn với bà ngoại nhỏ làm bà Ngoại tôi mất ăn mất ngủ khóc lóc vật vã bao nhiêu là ngày trời. Thời đó xe cộ khó khăn, vậy mà Ngoại cũng tìm đến tận nhà địch thủ để quánh ghen. Quánh đâu không thấy chỉ thấy sau đó Ngoại đem ba đứa con riêng của ông Ngoại về nhà nuôi. Tại Ngoại thấy mấy đứa nó tội nghiệp quá, nắng miền trung làm tụi nó đen đúa, rách nát, khờ căm à. Từ dạo đó, Ngoại thương và lo lắng sắm sửa cho ba đứa đó còn hơn tụi tôi nữa. Tự dưng ba đứa cháu ngoại xém bị ra rìa luôn. Cái nhà nhỏ xíu mà có tới sáu đứa con nít ngang ngang nhau nên chuyện ganh ghét quánh lộn là bình thường. Có tới hai phe mà bà Ngoại bênh phe kia ra mặt luôn. Phe kia cũng quấn quýt và gọi Ngoại bằng cái tên rất trìu mến: Má Ngoại ;)). Vậy đó, Ngoại tôi chứng minh cái câu "mấy đời bánh đúc có xương..." là sai bét. Ít ra là thời đó, ai cũng dòm thấy Ngoại thương mấy đứa con cùng ba với Má tôi như con ruột của Ngoại. Đến giờ đã mấy chục năm rồi, dì cháu anh em nhà tôi trải qua nhiều khó khăn sóng gió nên giờ sống khá là hòa thuận vui vẻ, hơn hẳn nhiều nhà khác.

Hồi đó, nhà Ngoại nhỏ xíu xiu lại nằm trong hẻm sâu thăm thẳm vậy chứ lúc nào cũng có khách viếng. Khách dưới quê lên chơi cho biết Sài Gòn, lên thăm ông bà Ngoại, lên khám bệnh, lên xin tiền, lên ở trọ đi học đi làm... Với ai Ngoại cũng niềm nở, ở bao lâu cũng được. Ở, Ngoại nuôi cơm không tốn tiền rồi, lúc về Ngoại dấm dúi tiền cho đi xe nữa. Còn chuyện Ngoại cho quần cho áo cho hết đồ đạc trong nhà là chuyện thường tình. Ông Ngoại không bao giờ rầy bà Ngoại về vụ này. Chỉ có Má là hay cằn nhằn. Mỗi lần Má nhằn, Ngoại chỉ cười cười "thôi kệ đi, người ta khổ mà, mai mốt mình sắm lại mấy hồi..." 

Hồi đó, bà Ngoại bán thịt ở ngoài chợ, cũng có tiếng tăm vì tánh tốt lại hay bán thiếu bán chịu cho người ta. Nhất là mấy người bán cơm, bán hủ tiếu, bán bánh mì xung quanh xóm tôi. Bán thiếu từ sáng tới tối người ta bán hàng xong mới trả tiền cho Ngoại. Hoặc ai khổ khổ không mua thịt thiếu thì mượn tiền xoay làm vốn một hai bữa. Dân nghèo buôn gánh bán bưng chạy ăn từng bữa với mấy người bán vé chợ đen ngoài rạp hát HĐ hồi xưa ai mà không biết Ngoại tôi. Nhằm bữa trời mưa dầm dề, người ta bán ế hổng có tiền trả lại than khổ than đói với Ngoại thì thôi Ngoại cho khất luôn bữa khác trả. Có bữa, chẳng những lấy không được tiền mà Ngoại còn về nhà lén Má tôi xúc gạo đem cho người ta nữa... dù nhà tôi lúc đó đâu phải là dư dả lắm đâu...

Tới lúc Ngoại lớn tuổi không còn mua bán gì nữa, Má tôi nợ nần tùm lum, Củ Kiểm (cậu mợ) tôi ở Long Xuyên - là cháu gọi Ngoại tôi bằng cô, cô họ chứ không phải cô ruột - rước Ngoại về ở cho tới khi Ngoại mất. Củ Kiểm tôi có tình cảm rất đặc biệt với Ngoại, thương yêu lo lắng cho Ngoại còn hơn con ruột. Nhất là Kiểm tôi, Kiểm giống và hợp tánh với Ngoại dữ lắm, người ngoài hổng biết tưởng hai má con. Bởi vì, Ngoại đã nuôi năm sáu anh em của Củ tôi suốt từ thời đi học đến đi lính rồi dựng vợ gả chồng. Không riêng gì Củ Kiểm tôi mà hầu như tất cả con cháu của Ngoại đều quý mến Ngoại không thể tả. Có hàng trăm câu chuyện về Ngoại mà tôi đã được nghe. Toàn là tiếng tốt. Tôi còn không nhớ hết chứ thằng em tôi nó thần tượng và ghi nhớ tất cả những kỷ niệm về Ngoại yêu dấu của tụi tôi.

Tôi nhớ như in một bữa tối cuối tháng 9/1997, Củ tôi gọi điện thoại vô chỗ tôi làm, kêu tôi "bình tĩnh nghe củ nói nghe con". Tôi bủn rủn tay chân khi nghe Củ tôi nói bà Ngoại bị đột quỵ mất rồi. Tôi không kịp khóc mà tim thì đập thình thịch, cắm đầu cắm cổ đạp xe một mạch về nhà. Hầu hết mọi người ở nhà đều kêu rú lên đau đớn khi nghe tin dữ. Lối xóm bàng hoàng. Ông Ngoại tôi khóc nghẹn. Má tôi xỉu lên xỉu xuống. Ba tôi đang xỉn tỉnh hẳn luôn. Ba run run mở tủ đưa cho tôi cái cà rá 5 phân vàng để bán lo đám cho Ngoại. 5 phân vàng của ba chính là tài sản lớn nhất của nhà tôi lúc đó. Rồi chú H, hàng xóm sát vách nhà qua đưa Má tôi 1 cây vàng "đem bán lo cho dì Mười đi, xong rồi tính với anh sau". Rồi dì N, cậu T, dì L, cậu Y,... và rất nhiều người có ơn nghĩa với Ngoại tôi rần rần ráp vô lo cho Ngoại phút cuối không thiếu món gì...

Ngoại được đem về quê an táng theo đúng ước nguyện lúc còn sống. Mặc cho đường xá khó khăn, gần cả trăm người đã đưa Ngoại tôi về quê trên hai chiếc xe đò lớn đi từ lúc ba giờ sáng. Sau khi ngồi xe hơn tám tiếng đồng hồ từ SG về ST, đoàn người phải lội bộ từ ngoài lộ vô ấp thêm năm sáu cây số nữa. Rất đông bà con họ hàng lối xóm ớ quê đã đợi sẵn đón Ngoại ở bến sông đầu đường lộ. Cả trăm thanh niên trai tráng, toàn cháu gọi Ngoại bằng ý (dì), bằng cô, bằng kiểm (mợ), bằng thím, bằng úm (bác gái)... trầm mình dưới nước cẩn thận từng bước một để đưa hòm Ngoại xuống ghe. Ghe khẳm dữ dội làm ai nấy đều thon thót tim. Cuối cùng, sau bao trắc trở đường xa gió bụi, Ngoại đã được về tới nơi quê nhà yên nghỉ trong bình an.

Vậy mà đã 15 năm rồi, những kỷ niệm về Ngoại chưa hề phai nhạt trong tôi. Tôi vẫn nhớ hương vị món bánh tằm bì và món bánh chuối nướng với nước dừa ngọt ngọt mặn mặn có thêm hành lá của Ngoại làm. Tôi nhớ Ngoại hồi đó mỗi ngày đều uống sinh tố mãng cầu mát lạnh, tôi hay canh để múc ké mấy muỗng mà mê tới giờ. Tôi còn mê món bánh dừa nướng mà mỗi lần đi bán về đổ giỏ tiền ra, đứa nào phụ Ngoại đếm tiền sẽ có bánh dừa ăn. Và hổng chừng có thêm mớ tiền lẻ Ngoại cho bỏ túi nữa :).

Thiệt ra, tới tận giờ, mỗi khi nhắc Ngoại, mọi người trong nhà tôi đều có cảm giác như Ngoại vẫn còn sống. Ngoại đang đi về quê chơi thôi. Nhớ Ngoại, lòng tôi luôn có cảm giác ấm áp kỳ lạ... vì tôi biết, tôi mãi mãi là đứa cháu gái duy nhất mà Ngoại cực kỳ thương.

post lại nhớ Ngoại nhân ngày Giỗ (1997 - 2012)